Ściana oddzielenia przeciwpożarowego o klasie REI 120 chroni dokładnie tak długo, jak jej najsłabszy punkt. A najsłabszym punktem prawie nigdy nie jest sama ściana – są nim otwory, przez które przechodzą kable, rury i kanały. Niezabezpieczone lub źle zabezpieczone przejście instalacyjne potrafi w kilka minut „przenieść” pożar do sąsiedniej strefy. W tym poradniku wyjaśniamy, kiedy przepusty muszą mieć klasę odporności ogniowej, jak dobrać właściwy system, jakie błędy najczęściej pojawiają się na budowach i jak przygotować dokumentację, która przejdzie odbiór.

Czym jest przejście instalacyjne i gdzie przerywa oddzielenie pożarowe

Przejście instalacyjne (przepust) to miejsce, w którym instalacja – kabel, wiązka kabli, koryto kablowe, rura palna lub niepalna, kanał wentylacyjny – przechodzi przez przegrodę budowlaną: ścianę lub strop. Jeżeli ta przegroda pełni funkcję oddzielenia przeciwpożarowego albo ma wymaganą klasę odporności ogniowej, każdy otwór w niej wykonany jest potencjalną drogą rozprzestrzeniania się ognia i dymu.

Podział budynku na strefy pożarowe ma sens tylko wtedy, gdy granice tych stref są szczelne. W praktyce odbiorowej to właśnie przepusty – obok drzwi przeciwpożarowych i klap odcinających – decydują o tym, czy strefa rzeczywiście jest strefą.

Kiedy przepust musi mieć klasę EI – wyjaśnienie § 234

Wymagania określa § 234 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1225). W skrócie:

Przepusty w elementach oddzielenia przeciwpożarowego muszą mieć klasę odporności ogniowej (EI) wymaganą dla tych elementów. Jeśli ściana oddzielenia ma klasę REI 120, przepust powinien mieć EI 120.
Wyjątek: dopuszcza się brak przepustów o określonej klasie dla pojedynczych rur instalacji wodnych, kanalizacyjnych i ogrzewczych, wprowadzanych przez ściany i stropy do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych.
Pomieszczenia zamknięte: przepusty o średnicy większej niż 0,04 m w ścianach i stropach pomieszczeń, dla których wymagana jest klasa co najmniej EI 60 lub REI 60 (a które nie są elementami oddzielenia przeciwpożarowego), powinny mieć klasę EI tych ścian i stropów.
Przejścia przez ściany zewnętrzne poniżej poziomu terenu należy zabezpieczyć przed przenikaniem gazu do wnętrza budynku.

Wniosek praktyczny: o wymaganej klasie przepustu nie decyduje produkt, którym go wypełnisz, tylko klasa przegrody, przez którą przechodzi instalacja. Tę informację znajdziesz w projekcie budowlanym – w części opisującej warunki ochrony przeciwpożarowej.

Warto też pamiętać, kto za to odpowiada. Na etapie budowy prawidłowe wykonanie przejść leży po stronie wykonawcy i kierownika budowy – i jest weryfikowane przy odbiorze. Po oddaniu obiektu do użytkowania odpowiedzialność za utrzymanie zabezpieczeń przejmuje właściciel lub zarządca: każda przebudowa, doposażenie instalacji czy prace serwisowe mogą naruszyć istniejące uszczelnienia, a stan przejść podlega ocenie podczas przeglądów ppoż i kontroli.

Typy przejść: kable, rury palne, rury metalowe, instalacje mieszane

Każdy typ instalacji zachowuje się w pożarze inaczej i wymaga innego rozwiązania:

Przejścia kablowe – izolacja kabli jest palna, a wiązki kabli działają jak knot. Typowe zabezpieczenia: masy i bloczki ogniochronne, poduszki, powłoki pęczniejące na kablach, cegiełki.
Rury palne (PVC, PE, PP) – w pożarze miękną i wypalają się, zostawiając otwarty otwór. Konieczne są obejmy lub kasety pęczniejące, które zaciskają otwór po stopieniu rury, albo systemowe masy z wkładkami pęczniejącymi.
Rury niepalne (stal, miedź, żeliwo) – same nie odpadają, ale świetnie przewodzą ciepło; problemem jest kryterium izolacyjności (I). Wymagają uszczelnienia i często odcinkowej izolacji ogniochronnej po obu stronach przegrody.
Instalacje mieszane w jednym otworze – najtrudniejszy przypadek: kable obok rur palnych i niepalnych. Rozwiązanie musi być przebadane dokładnie dla takiej konfiguracji.

Podobne zasady systemowego podejścia dotyczą szczelin dylatacyjnych między elementami budynku – tam jednak stosuje się odrębne, przebadane w innych układach zabezpieczenia dylatacji ppoż, których nie wolno mylić z uszczelnieniami przepustów.

Jak dobrać rozwiązanie – firestop to system, nie produkt

Najczęstsze nieporozumienie na budowach brzmi: „użyliśmy piany ppoż, więc przepust jest zabezpieczony“. Tymczasem skuteczność przejścia wynika z przebadanego układu: konkretna przegroda + konkretna instalacja + konkretne wymiary + konkretny materiał + konkretny sposób montażu. Ten sam produkt w jednej konfiguracji daje EI 120, a w innej – żadnej potwierdzonej klasy. „Piana ppoż” użyta poza zakresem zastosowania systemu nie daje automatycznie wymaganej odporności ogniowej.

O doborze systemu decydują następujące dane:

Parametr	Dlaczego ma znaczenie
Rodzaj i grubość przegrody (ściana murowana, beton, GK, strop)	Systemy są badane w konkretnych przegrodach o minimalnej grubości
Wymagana klasa EI (z projektu)	Determinuje, które rozwiązania w ogóle wchodzą w grę
Typ instalacji (kable, rura palna/niepalna, mieszana)	Każdy typ wymaga innego mechanizmu uszczelnienia
Średnica rury i grubość ścianki / przekrój wiązki kabli	Zakresy zastosowania są ograniczone wymiarami
Izolacja rury (kauczuk, wełna, brak) i jej ciągłość	Palna izolacja zmienia klasyfikację układu
Wielkość otworu i szczeliny wokół instalacji	Maksymalne wymiary uszczelnienia są ściśle określone
Orientacja (ściana czy strop)	Ten sam system może mieć różne klasy w ścianie i w stropie
Odległości między instalacjami w otworze	Zbyt gęsto ułożone instalacje wykluczają część systemów

Dobór wykonuje się, porównując te dane z zakresem zastosowania konkretnego systemu opisanym w jego dokumentacji. Jeżeli którykolwiek parametr wykracza poza zakres – rozwiązanie jest nieważne, choćby wyglądało solidnie. Właśnie dlatego profesjonalne zabezpieczenie przejść instalacyjnych zaczyna się od inwentaryzacji otworów i instalacji, a nie od zakupu materiału.

ETA, DoP i zakres zastosowania – co naprawdę sprawdzać

Zanim jakikolwiek produkt trafi w otwór, sprawdź trzy dokumenty:

ETA (Europejska Ocena Techniczna) – opisuje, w jakich układach produkt został przebadany i jakie klasy uzyskał. To tu znajdziesz tabele zakresów: przegrody, średnice, materiały rur, konfiguracje.
DoP (Deklaracja Właściwości Użytkowych) – dokument producenta potwierdzający właściwości konkretnej partii wyrobu; będzie potrzebny do dokumentacji powykonawczej.
Instrukcja montażu producenta – określa m.in. głębokość uszczelnienia, wymagane powłoki, kotwienie i dopuszczalne szczeliny.

Czerwona lampka powinna się zapalić, gdy wykonawca nie potrafi wskazać, z którego systemu i z której konfiguracji ETA korzysta – to niemal pewny znak, że montaż odbywa się „na oko”.

Wykonanie krok po kroku

Inwentaryzacja – spis wszystkich przejść przez przegrody o wymaganej klasie: lokalizacja, typ instalacji, wymiary otworów. Na większych budowach warto nadać przejściom numerację już na tym etapie i nanieść je na rzuty.
Dobór systemów – przypisanie każdemu przejściu rozwiązania mieszczącego się w zakresie zastosowania. Jeden obiekt prawie zawsze wymaga kilku różnych systemów – to normalne.
Przygotowanie otworu – oczyszczenie, usunięcie materiałów niesystemowych (stara pianka montażowa, szmaty, zaprawa bez klasy), sprawdzenie rzeczywistych wymiarów względem założeń doboru.
Montaż zgodnie z instrukcją – właściwa głębokość i ciągłość uszczelnienia, powłoki na kablach na wymaganej długości po obu stronach przegrody, obejmy kotwione zgodnie z dokumentacją systemu, zachowanie wymaganych odległości między instalacjami.
Oznakowanie – etykieta przy przepuście, spójna z rejestrem.
Dokumentacja – wpis do rejestru przejść, zdjęcia przed i po, DoP użytych wyrobów.

Kolejność ma znaczenie: najwięcej poprawek generują sytuacje, w których uszczelnienia wykonano „przy okazji” przed zakończeniem prac instalacyjnych, a potem kolejne branże przeciągały przez gotowe przepusty nowe kable i rury. Zabezpieczenia bierne najlepiej wykonywać po zamknięciu tras instalacyjnych – a każdą późniejszą ingerencję traktować jak nowe przejście wymagające odtworzenia systemu i aktualizacji rejestru.

Przykład z budowy (dane zanonimizowane): na hali produkcyjno-magazynowej generalny wykonawca zgłosił do zabezpieczenia 140 przejść przed odbiorem PSP. Inwentaryzacja wykazała trzy typowe grupy problemów: kilkanaście otworów wypełnionych zwykłą pianką montażową przez podwykonawców branżowych, rury kanalizacyjne PVC o średnicy 110 mm bez obejm pęczniejących oraz wiązki kablowe dołożone już po wcześniejszym uszczelnieniu części przepustów. Zamiast jednego uniwersalnego produktu zastosowano trzy różne systemy – osobno dla przejść kablowych, osobno dla rur palnych i osobno dla przejść mieszanych – bo tylko takie konfiguracje mieściły się w zakresach zastosowania. Całość zamknięto rejestrem 140 pozycji z etykietami i dokumentacją fotograficzną; odbiór przebiegł bez uwag do zabezpieczeń biernych.

Oznakowanie i dokumentacja powykonawcza

Każde wykonane przejście powinno być opisane etykietą umieszczoną przy przepuście (zwykle po obu stronach przegrody), zawierającą co najmniej: numer przejścia, klasę odporności ogniowej, zastosowany system, datę wykonania i wykonawcę.

Do odbioru i późniejszej eksploatacji potrzebny jest komplet dokumentów: rejestr (karta lokalizacyjna) wszystkich przejść z numeracją zgodną z etykietami, deklaracje właściwości użytkowych zastosowanych wyrobów, dokumenty odniesienia (ETA/aprobaty), oświadczenie wykonawcy o montażu zgodnym z dokumentacją systemów oraz dokumentacja fotograficzna. Tak przygotowane wykonanie przepustów ppoż pozwala przejść odbiór bez uwag, a zarządcy ułatwia coroczne przeglądy i utrzymanie ciągłości zabezpieczeń przy późniejszych pracach instalacyjnych.

8 najczęstszych błędów z budów

Zwykła pianka montażowa (nawet „ogniochronna”) użyta poza jakimkolwiek systemem – brak potwierdzonej klasy EI.
Mieszanie produktów różnych systemów – masa jednego producenta z obejmą innego; taki układ nie był badany.
Brak obejmy pęczniejącej na rurze palnej – po stopieniu rury zostaje otwarty otwór.
Powłoka ogniochronna na kablach na zbyt krótkim odcinku – instrukcje wymagają określonej długości po obu stronach przegrody.
Przekroczone wymiary otworu lub szczelin – uszczelnienie większe niż maksymalne badane.
Nowe instalacje przeciągnięte przez istniejący przepust bez odtworzenia zabezpieczenia.
Brak etykiet i rejestru – formalnie zabezpieczenie „nie istnieje”, bo nie sposób go zidentyfikować przy odbiorze.
Zabezpieczenie tylko z jednej strony przegrody, gdy system wymaga obustronnego montażu.

Checklista odbiorowa dla kierownika budowy i inwestora

☐ Czy wszystkie przejścia przez przegrody klasyfikowane są ujęte w rejestrze?
☐ Czy klasa każdego przepustu odpowiada klasie przegrody (zgodnie z projektem i § 234 WT)?
☐ Czy każdy przepust ma etykietę zgodną z rejestrem?
☐ Czy dla każdego systemu są DoP i dokument odniesienia (ETA)?
☐ Czy konfiguracje rzeczywiste mieszczą się w zakresach zastosowania systemów?
☐ Czy jest oświadczenie wykonawcy i dokumentacja fotograficzna?
☐ Czy przejścia rezerwowe (puste otwory pod przyszłe instalacje) również zostały zabezpieczone?
☐ Czy prace innych branż po montażu nie naruszyły uszczelnień?

Naprawa istniejących przejść

W obiektach eksploatowanych najczęstszy scenariusz wygląda tak: przegląd ppoż albo kontrola wykazuje przepusty niezabezpieczone lub wykonane niesystemowo. Naprawa wymaga wtedy inwentaryzacji, usunięcia materiałów bez klasy, doboru systemów do stanu istniejącego (co bywa trudniejsze niż na budowie – instalacji jest więcej, a otwory są ciasne) i wykonania zabezpieczeń wraz z dokumentacją. Warto połączyć te prace z przeglądem całych granic stref pożarowych, żeby jednym zleceniem zamknąć temat szczelności oddzieleń.

Dobrą praktyką w obiektach eksploatowanych jest też wprowadzenie prostej procedury: żadna nowa instalacja nie przechodzi przez przegrodę klasyfikowaną bez zgłoszenia do osoby odpowiedzialnej za ochronę ppoż, a każde naruszone uszczelnienie wraca na listę do odtworzenia. To tani mechanizm, który chroni przed najczęstszym scenariuszem degradacji zabezpieczeń – nie jednorazowym zaniedbaniem, lecz sumą drobnych ingerencji rozłożonych na lata.

Masz przepusty do zabezpieczenia lub uwagi z przeglądu? Wyślij zdjęcia, wymiary otworów i typ instalacji — dobierzemy system, wykonamy zabezpieczenia i dokumentację do odbioru.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy każda rura przechodząca przez ścianę wymaga zabezpieczenia?

Nie. Obowiązek dotyczy przegród o wymaganej klasie odporności ogniowej – przede wszystkim elementów oddzielenia przeciwpożarowego oraz ścian i stropów pomieszczeń zamkniętych o klasie co najmniej EI 60/REI 60 (dla przepustów o średnicy powyżej 0,04 m). Wyjątkiem są też pojedyncze rury instalacji wodnych, kanalizacyjnych i ogrzewczych wprowadzane do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych.

Co oznacza klasa EI 60 lub EI 120 przepustu?

E to szczelność ogniowa (przepust nie przepuszcza płomieni i gorących gazów), I to izolacyjność (ogranicza wzrost temperatury po stronie nienagrzewanej). Liczba oznacza czas w minutach, przez który oba kryteria są spełnione w badaniu ogniowym.

Czy można łączyć produkty różnych systemów w jednym przepuście?

Nie, chyba że taka konfiguracja została wprost przebadana i ujęta w dokumentacji (ETA). Klasa odporności ogniowej dotyczy całego przebadanego układu – wymiana jednego elementu na produkt innego systemu unieważnia klasyfikację.

Jak oznaczać wykonane przepusty?

Etykietą przy przejściu (najlepiej po obu stronach przegrody) z numerem, klasą EI, nazwą systemu, datą i wykonawcą – powiązaną z rejestrem przejść w dokumentacji powykonawczej. Bez oznakowania nie da się zweryfikować zabezpieczeń przy odbiorze ani przy przeglądach.

Podstawa prawna i dokumenty odniesienia (do weryfikacji w dniu publikacji): § 234 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1225); aktualne ETA, DoP i instrukcje montażu producentów zastosowanych systemów. Każdy detal montażowy należy odnosić do projektu obiektu i zakresu zastosowania konkretnego systemu – artykuł nie zastępuje doboru wykonanego dla rzeczywistych warunków.